İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Seyyid İbrahim Reisi, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın davetine icabetle, 4 Bahman 1402’ye tekabül eden 24 Ocak 2024 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti’ne resmi bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Ziyaret vesilesiyle, listesi ekte sunulan Bakanların katılımıyla Türkiye Cumhuriyeti ve İran İslam Cumhuriyeti arasında Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi Sekizinci Toplantısı gerçekleştirilmiştir.
Taraflar, karşılıklı saygı, ortak çıkarlar, dostluk ve köklü kültürel ve tarihsel bağlara dayanan geleneksel ilişkileri ile güncel bölgesel ve küresel gelişmeler ışığında,
2014'te ihdas edilen Türkiye-İran Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi toplantılarının, ilişkilerin daha da geliştirilmesi için faydalı bir kurumsal yapıya dönüştüğünü memnuniyetle not ederek,
Karşılıklı üst düzey ziyaretler ve halklararası temasların güçlendirilmesi yoluyla, ikili iş birliğinin her alanda geliştirilmesi yönündeki güçlü siyasi iradelerini bir kez daha tekrarlayarak,
İki ülke arasında sürdürülmekte olan üst düzey diyaloğun ikili ilişkiler ve bölgesel gelişmeler bakımından sağladığı yararların altını çizerek,
İki ülkenin mevcut potansiyelleri itibarıyla, siyasi, ekonomik, kültürel, bilimsel ve güvenlik iş birliğinin yanısıra, bölgesel konulardaki iş birliğini güçlendirmeleri bakımından geniş imkanları bulunduğunu teyit ederek,
İki ülkenin de üyesi olduğu Birleşmiş Milletler, İslam İşbirliği Teşkilatı, EİT, D-8, Asya İşbirliği Diyaloğu (AİD) ve Asya'da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı (AİGK) gibi uluslararası örgütler ve platformlardaki iş birliğinin önemini vurgulayarak,
Küresel ve bölgesel ihtilafların barışçı çözümü için küresel ve bölgesel iş birliğinin önemini ve mevcut uluslararası düzenin daha adil bir uluslararası düzene dönüşmesini teminen adaletli, ayırım gözetmeyen ve insani temelli yaklaşımların gerekliliğini ayrıca vurgulayarak,
Çağımızın en büyük sorunlarından birisi hâline gelen ve iki ülkenin bulunduğu bölgeye de büyük zararlar getiren terörizmin her türlü somut çeşidiyle ve tezahürleriyle ortak mücadele kararlılıklarını yineleyerek,
Başta Karma Ekonomik Komisyon, güvenlik, ulaştırma, gümrük, sınır ve tarım alanlarında iş birliği anlaşmaları ve komiteleri dahil yürürlükte bulunan ikili mekanizmalardan ve anlaşmalardan, anlaşmaların hükümlerini tam olarak ifa etmek suretiyle eksiksiz şekilde yararlanmayı ve ihtiyaç duyulan alanlarda sayılarını daha da arttırmayı kararlaştırmışlar,
Ekonomik ve ticari iş birliği alanlarındaki kayda değer potansiyelleri ışığında, 30 milyar ABD Doları tutarında ticaret hacmine ulaşmak ve istikrarlı ve uzun vadeli ekonomik ve ticari iş birliğini sağlamak konusundaki kararlılıklarını yinelemişler,
Karşılıklı yatırımları teşvik etmek suretiyle ülkelerindeki yatırım alanlarını etkin bir şekilde kullanmak ve genişletmek, karşılıklı yatırımlar için iş dostu bir ortam meydana getirmek, mevcut yatırımcıların muhtelif sorunlarını çözmek ve iki ülkenin özel sektörlerine teşvikler sağlamak üzere birlikte çalışma konusunda mutabık kalmışlar;
Doğal gaz ve elektrik gibi mevcut enerji iş birliğinin önemini vurgulamışlar,
İki ülkenin birbirlerinin Avrupa ve Asya’ya açılan kapıları olarak yük ve yolcu taşımacılığında sahip oldukları stratejik konumlarını ve merkezi rollerini göz önünde bulundurarak, bölgesel iletişimi güçlendirme ve destekleme, ulaştırma koridorlarının karayolu, demiryolu ve çoklu transit geçişini kolaylaştırma, sınır ticaretini güçlendirme, yeni sınır bağlantıları kurma ve bunların altyapılarına ortak yatırım yapılması yönünde özel sektörleri teşvik konusundaki iradelerini vurgulamışlar,
İki ülke arasında giderek artan toplumlararası ilişkilerin ışığında, konsolosluk alanındaki iş birliğinin geliştirilmesi ve mevcut ikili anlaşmalar bağlamında vatandaşlarının hukuki ve adli sorunlarını görüşmek üzere düzenli komite toplantıları yapılması yönünde mutabık kalmışlar,
Ortak sınır boyunca ve diğer bölgelerdeki tüm terörist gruplara ve her türlü uzantılarına karşı mevcut iş birliği mekanizmalarından azami ölçüde istifade edilmesinin ve terörizm, mal ve silah kaçakçılığı, yasadışı uyuşturucu ticareti ve organize suçlarla mücadelede sonuç odaklı iş birliği yapılmasının her iki ülkenin de menfaatine olduğunu teyit etmişler,
Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT) çerçevesinde tüm ülkelerin nükleer enerjiden barışçıl şekilde yararlanma hakkını vurgularken, KOEP taahhütlerinin tüm taraflarca tam anlamıyla uygulanmasına devam edilmesi için konuyla ilgili tüm aktörlerin iyi niyete dayalı yapıcı bir tutum sergilemesinin gerekliliğini vurgulamışlar,
KOEP sürecinin başarıyla neticelenmesinin, anlaşmazlıkların çok taraflı diplomasi yoluyla çözümü için iyi bir emsal teşkil edebileceğini ve bunun taraflar arasındaki ekonomik ilişkilerin daha da artmasına katkıda bulunacağını vurgulamışlar,
Sürdürülebilir kalkınma hedefiyle "sıfır atık", biyolojik çeşitliliğin korunması, su ve toprak kaynaklarının sürdürülebilir etkin kullanımı da dahil olmak ve bunlarla sınırlı olmamak üzere çevre alanındaki ikili iş birliğinin devam ettirilmesinin önemini vurgulamışlar,
İki ülke arasında imzalanan 1959 tarihli Kültür Anlaşması doğrultusunda, kültür, arşiv, eğitim, bilim, gençlik ve spor alanlarında ikili ilişkilerin ve iş birliğinin ve bu alanlarda sürdürülmekte olan karşılıklı üst düzey heyet ziyaretlerinin önemini vurgulamışlar,
Yükseköğretim alanındaki iş birliklerini daha da geliştirme ve ikili bilimsel ve eğitim iş birliğini genişletmek üzere ortak uzman komitesi kurma kararlılıklarını yinelemişler,
Medya alanında Ortak Komite'den istifade etme ve mevcut anlaşmaları uygulamak suretiyle yapıcı iş birliğini geliştirme iradelerini beyan etmişler,
Müteaddit Kur'an-ı Kerim Mushafları yakma hadiselerini, İslam'a karşı artan nefreti ve dini inanca karşı istismar ve saldırganlığı körükleyen popülist söylemi şiddetle kınadıklarını vurgulamışlar,
Birleşmiş Milletler tarafından kutsal kitaplara yönelik saldırıları dini nefret ve uluslararası hukukun ihlali olarak tanımlayan kararlar kabul edilmesini memnuniyetle karşılamışlar,
İslam'a karşı nefret de dahil olmak üzere her türlü nefret söylemini tümüyle reddettiklerini tekrar teyit etmişler ve Birleşmiş Milletler ve İİT de dahil olmak üzere, uluslararası kuruluşlar bünyesinde yakın iş birliğini sürdürme konusunda mutabık kalmışlar,
Gazze'de 7 Ekim 2023 tarihinden bugüne ve İşgal Altındaki Filistin Topraklarının geri kalanında durumun kötüleşmesinden duyulan derin endişeyi ifade etmişler ve Filistinli sivilleri hedef alan acımasız saldırıları şiddetle kınamışlar,
İsrail güçlerinin Gazze'ye yönelik saldırılarının acilen durdurulması çağrısında bulunmuşlar ve sorumlu tüm tarafları, uluslararası insancıl hukuk ve uluslararası insan hakları hukuku da dahil olmak üzere, özellikle sivillerin korunmasına ilişkin uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerine derhal ve tam olarak uymaya davet etmişler,
Gazze Şeridi'ne yönelik baskıcı ablukanın derhal ve koşulsuz olarak kaldırılmasını ve Gazze Şeridi boyunca sivillere temel mal ve hizmetlerin derhal, yeterli ve engelsiz bir şekilde sağlanmasını talep etmişler,
Filistin halkının özellikle meşru müdafaa dahil meşru ve vazgeçilmez haklarını tanımışlar,
Filistin halkının temel ve bilinen haklarını vurgulayarak, çatışmaya adil ve sürdürülebilir bir çözüm getirmek üzere başkenti Kudüs-ü Şerif olan bağımsız ve egemen bir Filistin devletinin kurulmasını desteklemişler,
İsrail siyasi ve askerî liderliğinin suçlarının cezasız kalmasını engellemek amacıyla, İsrailli yetkililerin Gazze'de işledikleri savaş suçlarından ve tüm diğer mezalim türlerinden ötürü yetkili mahkemelerde hesap vermelerini sağlamak için ikili ve çok taraflı iş birliği yapacaklarını ifade etmişler,
Güney Afrika hükümetinin 1948 Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi’ndeki yükümlülükleri çerçevesinde Uluslararası Adalet Divanı’nda İsrail’e karşı davasını memnuniyetle karşılamışlar,
Astana ortakları olarak sahadaki sükuneti muhafaza etmek için ortak iradelerinin altını çizerek, Suriye’nin toprak bütünlüğü, birliği ve egemenliğine bağlılıklarını yeniden teyit etmişler ve Suriye’deki krize kalıcı ve sürdürebilir bir çözüm için tek yolun, 2254 sayılı olan da dahil olmak üzere BM Güvenlik Konseyi’nin ilgili kararlarıyla uyumlu bir siyasi süreçten geçtiğini yinelemişler,
Irak'ın toprak bütünlüğüne, siyasi birliğine ve egemenliğine verdikleri önemin yanı sıra ülkede göreceli bir istikrar sağlayan mevcut hükümete ve hükümetin hesap verebilirliği geliştirme, yeniden inşa ve kalkınma çabalarına yönelik memnuniyetlerini bir kez daha teyit etmişler,
Terörle mücadelede iş birliğini güçlendirme yönündeki Irak'tan ortak beklentilerini ve bu konudaki iradelerini vurgulamışlar,
Üye ülkeler arasında bölge ülkelerinin toprak bütünlüğüne saygı temelinde yapıcı diyalog, istişare ve iş birliği için uygun bir forum işlevi bulunan 3+3 Bölgesel Platformunun öneminin altını çizerek; bölgesel sahiplenme ve iş birliğini teşvik eden bu tür girişimlere desteklerini yinelemişler,
Afganistan kaynaklı sorunların ele alınabilmesi için Afganistan'daki mevcut yetkililerle, Afganistan'da tüm Afganistan halkını temsil eden ve etnik köken ve mezhep ayrımı olmadan herkesin güvenliğini sağlayan kapsayıcı, sorumlu ve hesap verebilir nitelikte bir hükümetin kurulması dahil, pratik ve yapıcı bir angajmana ihtiyaç duyulduğunu not etmişler,
Afganistan'da, sürdürülebilir bir sosyal ve ekonomik kalkınma için vazgeçilmez olan kadınların hayatın her alanına anlamlı bir şekilde katılımının ve dahil edilmelerinin önemini vurgulamışlar,
Afganistan'daki tüm terörist gruplara karşı bütüncül bir mücadelenin önemini, uyuşturucu kaçakçılığına karşı sürdürülebilir bir mücadelenin, uyuşturucu üretiminin yerine alternatif tarım ürünlerinin bulunmasının, insan kaçakçılığıyla ve Afgan vatandaşlarının komşu ülkelere, bölge ülkelerine ve ötesine yasa dışı göçleriyle mücadele edilmesinin gerekliliğini, tüm düzensiz Afgan göçmenlerin güvenli, gönüllü ve onurlu bir şekilde geri dönüşlerinin sağlanmasının, ortak kaynaklardan iyi komşuluk ilişkilerine uygun olarak yararlanılmasının gerekliliğini vurgulamışlar,
Afganistan konusunda teknik düzeyde istişarelerini artırmayı kabul etmişler,
Yemen'in toprak bütünlüğüne ve Birleşmiş Milletler'in bir yol haritasına ulaşmak için sergilediği çabalar dahil olmak üzere Yemen krizine kalıcı bir siyasi çözüm bulunmasına yardımcı olmaya yönelik çabalara desteklerini yinelemişler,
Yemenli tarafların bir an önce anlaşmaya ulaşmaları ve bunu etkili şekilde uygulamak suretiyle Yemen'e kalıcı barış ve istikrar getirmeleri ümidini dile getirmişler,
Yemen halkına gıda, ilaç ve diğer temel ihtiyaçlar da dahil olmak üzere uluslararası toplum tarafından acil yardım gönderilmesini vurgulamışlar,
Kızıldeniz dahil olmak üzere bölgesel ve uluslararası sularda gemi taşımacılığının güvenliğinin sağlanmasının önemini vurgularken, bölgesel gerilimlerin yoğunlaşmasını ve Kızıldeniz'deki mevcut durumu İsrail’in Gazze halkına yönelik zalim saldırısının bir sonucu olarak değerlendirmiş, bölgede normal şartlara dönülmesi için İsrail'in suçlarını önleyecek kararlı tedbirlerin alınması gerektiğine işaret etmişler,
Ukrayna'da müzakereler neticesinde varılacak adil ve uygulanabilir bir barışın sağlanmasına ve savaş uzadıkça artan çatışmanın küresel ve bölgesel olumsuz etkilerinin giderilmesine yönelik çabalara duyulan acil ihtiyacı beyan etmişlerdir.
Yukarıda belirtilenler ışığında ve Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi'nin Sekizinci Toplantısı vesilesiyle, aşağıdaki belgeler Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan ve İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Seyyed Ebrahim Raisi’nin huzurunda imzalanmıştır:
1) Türkiye Cumhuriyeti Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile İran İslam Cumhuriyeti Bilim ve Teknolojiden Sorumlu Cumhurbaşkanı Yardımcılığı Arasında Bilimsel, Endüstriyel ve Teknolojik İş Birliği Mutabakat Zaptı
2) Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı ve İran İslam Cumhuriyeti Kültür ve İslami İrşad Bakanlığı Arasında 2025 Karşılıklı Kültür Yılına İlişkin İş Birliği Niyet Bildirgesi
3) Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı ve İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Kültür ve İslami İrşad Bakanlığı Arasında Medya ve İletişim Alanında İş Birliğine İlişkin Mutabakat Zaptı
4) Türkiye Cumhuriyeti Polis Akademisi Başkanlığı ile İran İslam Cumhuriyeti Amin Polis Üniversitesi Arasında Mutabakat Muhtırası
5) Türkiye Cumhuriyeti Adına Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile İran İslam Cumhuriyeti Adına Yol ve Şehircilik Bakanlığı Arasında Demiryolu Taşımacılığına İlişkin Çerçeve Anlaşma
6) Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı ile İran İslam Cumhuriyeti Serbest Ticaret, Endüstriyel ve Özel Ekonomik Bölgeler Yüksek Kurulu Arasında Serbest Bölgeler Alanında İş Birliğine İlişkin Mutabakat Zaptı
7) Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile İran İslam Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Ulusal Sürücü Belgelerinin Karşılıklı Olarak Tanınması ve Değişimine İlişkin Mutabakat Zaptı
8) Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve İran İslam Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Silahlı Uçuş Güvenlik Görevlisi Görevlendirilmesine İlişkin Mutabakat Zaptı
9) Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile İran İslam Cumhuriyeti Petrol Bakanlığı Arasında Enerji Sektöründe İş Birliğine Dair Mutabakat Zaptı
10) Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) ile İran Şebeke Yönetim Şirketi (IGMC) Arasında İşletme Anlaşması
EK: BAKANLAR LİSTESİ
Türkiye Cumhuriyeti
HAKAN FİDAN - DIŞİŞLERİ BAKANI
ALPARSLAN BAYRAKTAR - ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANI
OSMAN AŞKIN BAK - GENÇLİK VE SPOR BAKANI, KEK EŞBAŞKANI
ALİ YERLİKAYA - İÇİŞLERİ BAKANI
MEHMET ŞİMŞEK - HAZİNE VE MALİYE BAKANI
MEHMET NURİ ERSOY - KÜLTÜR VE TURİZM BAKANI
YAŞAR GÜLER - MİLLÎ SAVUNMA BAKANI
İBRAHİM YUMAKLI - TARIM VE ORMAN BAKANI
ÖMER BOLAT - TİCARET BAKANI
ABDULKADİR URALOĞLU - ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANI
İran İslam Cumhuriyeti
HOSSEIN AMIR-ABDOLLAHIAN - DIŞİŞLERİ BAKANI
MEHRDAD BAZRPASH - YOL VE ŞEHİRCİLİK BAKANI, KEK EŞBAŞKANI
AHMAD VAHIDI - İÇİŞLERİ BAKANI
MOHAMMAD REZA ASHTIANI - SAVUNMA VE SİLAHLI KUVVETLER LOJİSTİK BAKANI
JAVAD OWJİ - PETROL BAKANI
MOHAMMAD MEHDI ESMAEILI - KÜLTÜR VE İSLAMİ İRŞAD BAKANI
MOHAMMAD ALİ NİKBAKHT - TARIMSAL SEFERBERLİK BAKANI